آخرين سخناني كه در لحظههاي آخر زندگي بر لبان آن مرد بزرگ جاري شد، اين بود
"اللهم هذه سکرات الموت قد حلّت فاقبل اليّ بوجهک الکريم، و اعنّي علي نفسي بما تعين به الصالحين علي انفسهم ... "؛ «خداوندا! اين سكرات مرگ است كه به سويم ميآيد. پس به سوي من نظري كن و مرا با آن چه صالحان را كمك ميكني، كمك نما.»
تولد
در سال 1320 ه. ق برابر با 1281 ه. ش ستارهاي در شهر سراب، در خانهاي سرشار از علم و تقوا بدرخشيد و افراد خانوادهرا سرشار از شادي و شعف نمود.
شيخ احمد اميني تبريزي، پدر بزرگوار علامه اميني از عالمان با تقوا بود و مردم به ايشان همواره به ديده احترام مينگريستند ميرزا احمد از فقها و مجتهدين زمان خود و در زهد و پارسايي زبانزد عموم بود نمود و براي.
پدربزرگ علامه اميني، مولي نجفقلي مشهور به امين الشرع بود كه نام خانوادگي علامه نيز از همين لقب گرفته شده است. و به يادگيري دانش و ادب پرداخت.. مردي زاهد، فاضل، پرهيزگار و اديبي برجسته بود كه به گردآوري اخبار ائمه اطهار عليهم السلام علاقه بسياري داشت و چند مجموعه روايت نيز تدوين كرده و اشعاري به فارسي و تركي از وي به جا مانده است. او در شعر خود به "واثق" تخلص ميکرد و نقش مُهر او - آن طوري که در پشت برخي از رسائلش مشهود است - " الواثق بالله الغنيِ عبدهُ نجفقلي" بوده است . وي در سن 83 سالگي در سال 1340ه. ق از دنيا رفت و در وادي السلام نجف اشرف به خاك سپرده شد.
دوران كودكي و جواني علامه
كودكي عبدالحسين مانند ديگر همسالانش سپري نشد، بلكه او از همان كودكي، استعداد و تيزهوشي عجيبي از خود نشان ميداد. وي از آغاز زندگي، با حافظه قوي و سرعت عجيبش در درك مسائل ديني، همه نگاهها را به خويش جلب كرد. روح پرسشگر و جست و جوگر عبدالحسين نميگذاشت تا او مانند ديگر كودكان باشد. هر كس در كودكي او را درك ميكرد، از تيزهوشي وي خبر ميداد.
خانوده مذهبي و علاقهمند به دانش و معرفت علامه نيز، زمينه رشد و تعالي عبدالحسين را آماده كردند. ايشان شاگردي و يادگيري را در محضر پدر بزرگوارش آغاز نمود و با مباني دانش آشنا شد.
پدر؛ ادبيات فارسي، عربي، منطق و تا اندازهاي فقه و اصول را به فرزندش آموخت. در كنار اينها، عبدالحسين به كتابهاي حديثي و اعتقادي نيز اشتياق زيادي داشت، ولي با اين همه، «قرآن و نهجالبلاغه دو كتاب گرانقدر براي آموزش اين محصل جوان بود.»
از همان كودكي، وجود عبدالحسين از آيههاي قرآن و سخنان والاي اميرالمؤمنين علي عليهالسلام و امامان ديگر پر شد. پس، عشق به اهلبيت عليهم السلام در تار و پود وجودش نفود كرد.
بدين ترتيب، علامه اميني با كوشش علمي و با استعداد و پشتكار خويش، خانواده و اطرافيانش را به آينده خود اميدوار ميساخت.
امينى در صدد بود با تحصيل در عتبات به جهاد علمى پردازد، عالمى فريادگر شود و مسير حق را تداوم بخشد. وى با هجرت به نجف در صدر تكميل معارف الهى بود.
علامه در سن 16 سالگي براي ادامه تحصيل راهي نجف اشرف شد و تا حدود سن 32 سالگي در آنجا مشغول کسب معارف الهي بود. در اين سالها در محضر اساتيدي چون: آية الله سيد محمدبن محمدباقر الحسيني فيروزآبادي، آية الله سيد ابوتراب بن ابوالقاسم خوانساري، آية الله ميرزا علي بن عبدالحسين ايرواني و آية الله ميرزا ابوالحسن بن عبدالحسين مشکيني زانوي ادب زده و کسب علم نمودند .
علامه از برخي اساتيد اجازه اجتهاد داشته، بزرگاني چون:
آيت الله سيد ميرزا علي بن مجدد شيرازي
آيت الله شيخ ميرزا حسين نائيني نجفي
آيت الله شيخ عبدالكريم بن ملا محمد جعفر يزدي حائري
آيت الله سيد ابوالحسن بن سيد محمد موسوي اصفهاني
آيت الله شيخ محمد حسين بن محمد حسن اصفهاني نجفي مشهور به كمپاني
آيت الله شيخ محمد حسين بن علي آل كاشف الغطاء
آثار علامه در عالم تأليف و تحقيق:
شيخ عبدالحسين در سال 1335 تأليف اثر گرانبهاي "شهداء الفضيله" را آغاز کرد. عبدالحسين 33 ساله در اين دوره با انجام کاري نو و ابتکاري با تحقيق از ميان کتب قديمي اي که در معرض نابودي و فراموشي بودند، مطالبي درباره علماي متقدم و متاخري که در راه حق به شهادت رسيده اند تدوين کرد. او براي تهيه اين کتاب که تحسين بسياري را برانگيخت، به کتابخانه هاي بسياري در ايران و عراق سر کشيد تا از هر جا حتي اندک مطلبي درباره علماي شهيد بيابد. علامه اميني در اين کتاب کوشيد تا به زندگي و ديدگاه بيش از يکصد تن از پيروان امام علي(ع) و علماي شيعه از قرن چهارم تا چهاردهم بپردازد. اين محدث، مفسر، متکلم و فقيه معاصر به تحقيقات گسترده خود ادامه داد و تعليقه اي بر کتاب "کامل الزيارات" ابن قولويه قمي نوشت. او اين تعليقه را با هدف معرفي مفهوم زيارت در فرهنگ تشيع و بحث پيرامون آن به رشته تحرير در آورد و در ادامه آن با تأليف "ادب الزائر" ارادت خود را به امام حسين (ع) اثبات کرد.
وي همچنين در حوزه فلسفه "ثمرات الاسفار" را در دو جلد تدوين مي کند و در حوزه فقه و اصول نيز حاشيه اي کلان بر دو کتاب سترگ "مکاسب" و "وسايل" شيخ انصاري مي نگارد. در همين دوره است که به دليل تلاش هاي علمي خود از جانب اساتيدش كه ذكر آنها پيش از اين گذشت، اجازه اجتهاد دريافت ميدارد. و پس از آن به تبريز باز ميگردد.
در اين زمان او به سوي تفسير قرآن کريم جذب مي شود و برخي آيات قرآن کريم را در سوره هاي اعراف، واقعه و مؤمن مورد بحث و تحليل قرار مي دهد، اما همه اين تحقيقات مقدمه اي است بر کار عظيم او. علامه اميني از ابتداي تحصيلات علمي خود در فکر ايجاد جامعه اي مبتني بر انديشه هاي والاي اسلامي بود. جامعه اي که در آن اخوت و برادري مفهومي عيني مي يابد و طي آن مسلمانان به دور از تبعيضات و تفرقه ها در ساختن جامعه اي آرماني همت مي گمارند. او براي اين منظور با سفر به کتابخانه هاي کشور هاي مختلف دنيا از جمله عراق، هندوستان، پاکستان، مغرب، مصر و... ابتدا به سراغ تحقيق درباره آيات تبليغ (سوره مبارکه مائده -67 )، اکمال (مائده -5 )، آيات يک تا سه سوره مبارکه معارج، ولايت (مائده -55) و سوره هل اتي مي رود. آنگاه احاديث غدير، ولايت، منزلت، ثقلين، انذار العشيره و ... را از مناظر تاريخي و سندي مورد تحليل و بررسي قرار مي دهد. چاپ نخست کتاب الغدير در سال 1324 هـ.ش در نجف آغاز مي شود و اين مجموعه تا9 جلد افزيش مييابد. علامه اميني هفت سال پس از انتشار نخستين جلد الغدير در اثبات ارادت خود به امير مؤمنان علي(ع) کتابخانهاي با بيش از چهل و دو هزار کتاب خطي و چاپي درباره مولي الموحدين امام علي(ع) با عنوان مکتبه الامام امير المؤمنين تأسيس ميکند.
كتابهاي چاپ شده علامه اميني از اين قرار است:
1- شهداءالفضيله
علامه اميني در اين كتاب زندگينامه بيش از 130 علماي شهيد را ذكر ميكند كه به خاطر دفاع از اسلام و حمايت از دين به شهادت رسيدهاند.
سيرتنا و سنتنا سيره نبينا و سنته
اين كتاب در بردارنده پاسخهاي علامه اميني به پرسشهايي است كه از ايشان راجع به محبت شيعه به اهل بيت - عليهمالسلام - و عزاداري حضرت سيدالشهدا پرسيده شده است.
كامل الزيارات ابن قولويه(تصحيح و تعليق)
ادب الزائر لمن يمم الحائر
الغدير في الكتاب و السنه و الادب
تفسير فاتحه الكتاب
و كتابهاي چاپ نشده علامه اميني عبارت است از:
اعلام الانام في معرفه الملك العلام (اين اثر راجع به توحيد و به زبان فارسي است.)
تفسير آي? و لله الاسماء الحسني
تفسيرآيه و كنتم ازواجاً ثلاثه ...
تفسير آيه و اذ أخذ ربك من بني آدم ...
تفسير آيه قالوا ربنا امتنا اثنين ...
ثمرات الاسفار(در دو جلد)
حاشيه بر رسائل شيخ انصاري
حاشيه بر مكاسب شيخ انصاري
رساله در حقيقت زيارات (اين كتاب در پاسخ علماي پاكستان نوشته شده است.)
رساله در علم درايه
رساله در نيت
رياض الانس(اين اثر در دوجلد هزار صفحهاي نگاشته شده)
العتره الطاهره في الكتاب العزيز
رسالهاي دربار? كتاب سليم بن قيس هلالي
وفات
تلاش بيوفقه علامه اميني در دوران زندگيش باعث ضعف جسماني ايشان شده که منجر به بيماري و زمينگير شدنشان در دو سال آخر عمر ايشان شد. خستگيها و تحمل رنجهاي علامه اميني در راه اعتلاي دين اسلام و مذهب تشيع و تحصيل و تدريس معارف اهلبيت عليهم السلام در ظهر روز جمعه 12 تير ماه 1349ه. ش (28 ربيع الثاني 1390ه .ق) به پايان رسيد و صاحب الغدير، آن پير فرزانه و پر مايه، پس از 68 سال تلاش و كوشش، به ديدار يار شتافت تا از دست صاحب غدير و از چشمه زلال كوثر بياشامد و غبار خستگي را از تن بزدايد. او رفت اما الغدير وي چراغ خانه دلهاي با صفا و مشعل هدايت امت تا طلوع خورشيد ولايت شد.
هنگام احتضار لبهاي علامه را با آب مخلوط به تربت مقدس كربلا مرطوب ساختند و فرزندشان ـ حاج شيخ رضا اميني ـ دعاهاي عديله، مناجات متوسلين و مناجات المعتصمين را ميخواند و علامه هم با حزن و اندوه و در حالي كه اشك از چشمانشان سرازير بود، دعاها را تكرار ميكردند.
آخرين سخناني كه در لحظههاي آخر زندگي بر لبان آن مرد بزرگ جاري شد، اين بود:
"اللهم هذه سکرات الموت قد حلّت فاقبل اليّ بوجهک الکريم، و اعنّي علي نفسي بما تعين به الصالحين علي انفسهم ... "؛ «خداوندا! اين سكرات مرگ است كه به سويم ميآيد. پس به سوي من نظري كن و مرا با آن چه صالحان را كمك ميكني، كمك نما.» پس از ختم اين دعا، نداي خداوند را لبيک ميگويد و روح شريفش به سوي خداوند عروج مينمايد.
